30 november 2006

In het Canadese stadje Kitchener bevindt zich in het huis van een vrouw van inmiddels tegen de 100 een kostbaar voorwerp dat de wereld nu al meer dan 70 jaar fascineert. Het gaat om een anatomisch volmaakt vormgegeven menselijke schedel die gehouwen is uit een enkel stuk kwartskristal, inclusief een afneembare kaak en 32 tanden. De eigenares, Anna Mitchell- Hedges, zegt het kunstvoorwerp te hebben opgedolven uit de ruïne van een Maya- tempel die ze in haar tienerjaren samen met haar vader bezocht toen ze bezig waren met een expeditie naar mogelijke resten van Atlantis.

Wat vooral zo verbijsterend is aan deze schedel is hoe deze is gemaakt. Kwarts- kristal behoort tot de hardste materialen die we kennen, maar desondanks heeft het gereedschap dat voor het maken van de schedel gebruikt moet zijn daar geen enkel spoor op achtergelaten. Vooral wanneer de schedel in het volle zonlicht staat lijkt het wel een echte schedel die als bij toverslag verandert is in glas. Zo mogelijk nog indrukwekkender zijn de als prisma's uitgevoerde ogen, die zo zijn vormgegeven dat ze elk licht dat erop valt bundelen, waardoor de hele schedel griezelig oplicht. Opmerkelijk genoeg hebben deskundigen gezegd dat zelfs met de tegenwoordig beschikbare technieken dit verbluffende staaltje vakmanschap niet is te evenaren.

Dit is echter lang niet het enige raadsel rond "de schedel van Mitchell- Hedges", zoals hij wel wordt genoemd. Dit griezelig aandoende voorwerp zou een overblijfsel moeten zijn van een reeds lang teloorgegane beschaving? Heeft het speciale krachten, zoals door sommigen wel is geopperd? Of is deze schedel- zonder meer de fraaiste van de tien, twaalf die er over de hele wereld zijn- gewoon een knap staaltje bedrog?

De ontdekking

Begin jaren "20 toog een kleurrijk gezelschap avonturiers naar het in Midden- Amerika gelegen Brits- Honduras (het huidige Belize), om daar op zoek te gaan naar de verdwenen wereld van Atlantis. Mike Mitchell- Hedges stond aan het hoofd van een team waar ook zijn dochter Anna en zijn levenspartner, lady Richmond Brown, deel van uitmaakten, evenals dr. Thomas Gann, een onverschrokken voormalig legerarts. Dit waren ook de namen die figureerden in de verklaring die Anna Mitchell- Hedges in februari 1968 ondertekende, waarmee ze bezwoer dat op de expeditie naar Lubaantun in 1924 wel degelijk buitengewone zaken waren voorgevallen. In het Engels vertaald betekend "Lubaantun" "stad van de omgevallen stenen". Dit was dan ook precies wat de expeditieleden daar in het oerwoud aantroffen: een stad in ruïne, ooit gebouwd door de Maya's, het volk dat kon bogen op een beschaving die terugging tot circa 1500 v.Chr. en die op zeker moment op een veel hoger plan stond dan welke cultuur in het Westen dan ook.

Vergane stad

Deze vergane stad omspande een gebied dat 6 km2 groot was en omvatte piramiden, terrassen, onderaardse gewelven en zelfs een amfitheater waar wel 10.000 mensen in konden. De expeditieleden besloten de stad te doorzoeken. Bij graafwerkzaamheden aan de resten van de tempel zou men toen gestuit zijn op de kristallen schedel. "Ik vond de schedel begraven onder het altaar", verklaarde Anna later plechtig. "En drie maanden later is toen de kaak gevonden, ruim 7 meter verder". Hoewel in de loop der jaren de nodige twijfel is gerezen omtrent de hele gang van zaken, alsook over de authenticiteit van de schedel, heeft Anna nooit een moment van onzekerheid laten doorschemeren in haar lezing van het gebeurde.

Een schedel met een vloek?

Na de ontdekking heeft de schedel in de loop der jaren aanleiding gegeven voor legendevorming. Vooral de mare dat er een vloek op zou rusten bleek onuitroeibaar. "Mijn vader geloofde dat die alleen iemand zou treffen die respectloos met de schedel omsprong", beweert Anna Mitchell- Hedges. "Anders had hijzelf helemaal snel dood moeten gaan toen hij hem gevonden had, en niet nog 30 jaar in blakende gezondheid kunnen blijven leven. De acht keer dat hij door een kogel werd getroffen, en de drie messteken die hij tussendoor nog kreeg hebben hem niet kunnen deren. Niet dat hij voor die schedel in gebed op zijn knieën lag, maar hij omringde 'm wel met eerbiedige zorg".

Niettemin deed Mitchell- Hedges in zijn in 1955 verschenen autobiografie heel terughoudend over het moment van de vondst. "Hoe ik er precies aan ben gekomen houd ik voor mezelf", schreef hij. Er zijn mensen die daarin reden zagen om te spreken van een groots opgezet bedrog. Omdat Anna Mitchell- Hedges de schedel uitgerekend op haar 17de verjaardag ontdekte, kan het volgens sommigen best zo gegaan zijn dat haar vader hem daar opzettelijk had neergelegd, opdat zij hem dan zou vinden, als verjaardagscadeau. Bovendien verscheen in 1936 van de hand van de Britse antropoloog G.M. Morant een artikel in het academisch tijdschrift Man ("Mens"), waarin hij twee kristallen schedels vergeleek. Een daarvan zou de fameuze schedel zijn waar een vloek op rustte, maar van een schedel van Mitchell- Hedges repte het artikel niet: volgens de auteur behoorde de schedel destijds toe aan Sydney Burney. Verder onderzoek in de jaren "80 door Joe Nickells, een sceptisch ingestelde Amerikaan, wees uit dat Burney, die kunsthandelaar was, de schedel zou hebben gekocht van een geheimzinnige verzamelaar en dat hij daarvoor in het bezit was geweest van "een Engelsman". Eerst wilde Burney de schedel laten veilen bij Sotheby's, maar uiteindelijk verkocht hij hem in 1944 aan Mitchell- Hedges voor 400 pond.